Theo phong tục và truyền thống thì người xưa tin rằng người đeo ngọc có vận may tránh được rủi ro, ma quỷ và nguy hiểm. Trang sức bằng ngọc cũng là biểu tượng của sức khỏe. Suốt chiều dài lịch sử mênh mông từ 5 000 năm qua vua chúa Trung Hoa không ngừng say mê ngọc vì họ tin rằng thứ đá quý này giúp họ luôn cường tráng và trường thọ. Cùng thời kỳ đó, thời kỳ Trước-Columbus, di tích còn sót lại của các nền văn minh rực rỡ Olmec, Maya và Aztec ở Trung Mỹ cũng cho thấy rằng ngọc bích, ngoài vai trò được ưa thích nhất trong việc chế tạo vật dụng và vũ khí, còn được xem là phương thuốc thần kỳ chữa bệnh thận. Và trong thế giới ngọc đó thì Jadeit (Ngọc Phỉ Thúy) đứng đầu, sau thì tới Nephrite (Ngọc Bích). Từ ngữ jade, có nguyên ngữ từ tiếng Tây-Ban-Nha piedra de ijada (stone of the loins) nghĩa là ‘đá thận’ là một minh chứng. Các bậc vương tôn công tử Trung Hoa lẫn các tù trưởng quyền uy ở Trung Mỹ không phải vô cớ khi đeo chuỗi hạt ngọc bích ngang thắt lưng, vị trí của hai quả thận (!!!), và đeo nó suốt… cuộc đời.

Tất nhiên ngọc không bao giờ là thứ độc quyền của đàn ông cả. Văn học và nghệ thuật Trung Hoa xem ngọc là chân-thiện-mỹ khi mà thứ đá xanh này được gọi là ngọc trời (Stone of Heaven). Nét đẹp của phụ nữ đều được so sánh với ngọc: cành vàng lá ngọc, tấm thân ngọc ngà, bàn tay búp ngọc, giọng ca giàu chất ngọc; phẩm hạnh thì trong trắng như ngọc; còn thi ca thì vầng trăng tròn như đĩa ngọc, thuyền ngọc … Theo luật âm-dương thì ngọc là “chất” dương, chính vì vậy phụ nữ thường đeo ngọc để cân bằng âm-dương, để tăng thêm vẻ đẹp. Theo truyền thuyết Trung Hoa, các trinh nữ (âm) đi chân trần dọc theo theo dòng sông vào ban đêm (thời khắc âm thịnh) mới chạm (hấp dẫn) được các viên ngọc bích (dương) bằng gót ngọc của mình một cách tự nhiên và chỉ việc cúi xuống nhặt chúng lên. Ngọc bích chính là tạo vật dành cho phụ nữ vậy!

Tự bao giờ trời đất đã ban tặng cho Canada một thềm ngọc bích nephrite cực lớn. Thềm ngọc bích này như nàng công chúa ngủ trong rừng mãi đến năm 1955 mới được phát hiện và khai thác. Các mỏ này đều nằm ở tỉnh British Columbia, sát với biên giới tiểu bang Alaska cũa Hoa Kỳ khoảng 100 dặm về hướng đông. Các mỏ ngọc bích Nephrite nổi tiếng là Kutcho và nhất là Polar, mà người Việt chúng ta thường gọi là Ngọc bích Bắc cực, là những viên ngọc bích xanh biếc ẩn mình dưới những dãy núi tuyết vạn niên phủ trắng xoá. Chính vì thế mà công nhân mỏ ngọc bích chỉ có thể làm việc vào mùa khai thác ngắn ngủi trong năm, kéo dài tối đa khoảng 90 ngày vào mùa hè, khi băng tuyết tan. Sản lượng ngọc bích không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của thế giới ngày một tăng.

Người Tây phương nói “mọi thứ lóng lánh đều không phải là vàng” (tout ce qui brille n’est pas d’or). Vậy thì mọi thứ giống hệt như ngọc bích đều chưa chắc là ngọc bích (thật). Thật vậy, bất cứ một thứ ‘đá’ nào đó sau khi được xử lý gia công, được can thiệp bằng hóa chất nhằm gia tăng màu sắc, nhuộm màu nhân tạo thì khó mà phân biệt thật giả, chỉ có câu trả lời chính xác sau khi đã mua và đeo nó một thời gian sau đó. Trong một thị trường thiên hình vạn trạng, vàng thau lẫn lộn, việc chọn lựa cho mình một món hàng sang trọng, phong cách, có giá trị không nhỏ, lại hợp với ý thích và nhất là hàng “thật” quả là điều không dễ dàng. Một lời khuyên có giá trị nhất của những chuyên viên hay người buôn bán ngọc bích kinh nghiệm lâu năm là chỉ nên sắm thứ quý thạch này tại những cửa hàng nổi tiếng (có thương hiệu) hay có uy tín (thanh danh). Đó là cách duy nhất mà bạn tăng thêm an tâm về phẩm và giá.

Một phát hiện lý thú rằng: hai khối ngọc giá trị vĩ đại, một khối nặng 18 tấn được tạc thành tôn tượng Phật Ngọc cho Hòa Bình Thế Giới mà bạn có thiện duyên chiêm bái nhân chuyến tượng Phật Ngọc này được cung thỉnh đến Việt Nam. Khối kia, đáng kinh ngạc hơn nữa, nặng 32 tấn cũng được tạc thành tượng Phật Thích Ca nặng 7 tấn đầy trầm ngâm và từ bi, hiện đang an vị tại một ngôi chùa ở Thái Lan, cả hai khối đá đều có chung xuất xứ là từ Jade West. Hai tôn tượng linh thiêng xuất thế gian đều bắt nguồn từ hai giấc mơ của hai vị cao tăng khả kính.

Xin lưu ý rằng mùa khai thác mỏ ngọc bích tại British Columbia rất ngắn ngủi trong năm, không bao giờ quá 3 tháng, và trong điều kiện thời tiết hết sức khắc nghiệt của vùng Bắc cực.

Nguồn: Da Quy – Da Phong Thuy

Trong thế giới đá quý, ngọc cẩm thạch (ngọc Jade) được xếp vào hàng cao cấp. Đặc biệt đối với người tiêu dùng Á đông, ngọc Jade được yêu thích không những là vật trang sức vì màu sắc, đẳng cấp, nghệ thuật và hướng về nhu cầu tâm linh của con người.

Trong lịch sử các triều đại vua chúa hàng nghìn năm qua của nhiều nước hiện còn bảo tồn những di vật vô giá bằng ngọc Jade. Trong thế giới đương đại, các bà các cô từ hàng quý phái cho đến bình dân đều rất đam mê những chuỗi ngọc, vòng ngọc, nhẫn ngọc… nếu là ngọc màu xanh lý thì là tuyệt đỉnh. Các nhà sưu tập rất tự hào về những bức phù điêu, những tượng phật, tượng các con vật độc đáo như rồng, cóc, kỳ, hươu v.v.. kích thước càng lớn càng quý, nhưng vẫn có màu xanh lý hấp dẫn và hiếm hoi.

Người sành chơi việc lựa chọn vật phẩm không phải chỉ vì màu sắc mà còn vì đẳng cấp của ngọc Jade, đương nhiên màu sắc và độ trong vẫn là những tiêu chí ban đầu. Ngọc cẩm thạch còn có ý nghĩa trong sáng tạo những tác phẩm nghệ thuật hướng về nhu cầu tâm linh của con người: tượng các vị thần linh, tượng phật, tượng các vị anh hùng dân tộc… Vậy ngọc Jade có những đẳng cấp nào được phân loại theo các tiêu chí khoa học và độ quý hiếm, màu sắc ở những cấp độ khác nhau theo cảm quan của người sành chơi.

Như vậy, bên cạnh các tiêu chí khoa học, quan trọng hơn vẫn là độ đam mê của giới thượng lưu đối với họ ngọc Jade cũng thuộc hàng quý tộc trong vương quốc đá quý mà thiên nhiên đã tạo dựng. Các cuộc đấu giá quốc tế của các hãng lừng danh như Christie, Sothby’s v.v… là nơi định hình các đẳng cấp ngọc Jade.

Cũng cần nói thêm là đối với kim cương việc phân biệt đẳng cấp của chúng đơn giản hơn nhiều, ngày nay người ta còn có những thiết bị khoa học tinh vi và hiện đại góp phần phân cấp chính xác chất lượng kim cương. Nhưng đối với ngọc Jade thì cặp mắt của những nhà sưu tập sành chơi nhất lại là thiết bị tinh vi nhất!

Vậy khi nói một hàng trang sức bằng ngọc Jade thuộc đẳng cấp cao nhất thì diễn đạt bằng cách nào đây? Bằng trị giá đô la mà người ta đã thắng cuộc trong một trận đấu giá ư? Bằng tên chủ nhân của nó là một hoàng đế xứ Ba Tư hay một minh tinh màn bạc nổi tiếng? Thật không phải điều dễ dàng gì. Có lẽ không thể sa đà vào những lối đi không có đường thoát như vậy được.

Theo khoáng vật học, Ja-đê-it [ Na(Al,Fe3+)Si2O6 ] là thành phần chủ yếu của ngọc Jade Miến Điện. Ja-đê-it là khoáng vật có một lý lịch cực kỳ hiếm có. Thoạt đầu những dòng dung nham bazan tích đọng dưới đáy biển nằm cạnh một đường nứt lớn của Trái đất phân chia đại dương và lục địa. Đáy đại dương bị hút chìm theo đường nứt đó đến độ sâu trên 60km, đương nhiên ở đó không còn nước biển nữa mà chỉ có những lớp bùn biển bị vùi lấp theo và cùng chịu áp lực rất cao của khối lục địa nằm trên nên hoàn toàn bị biến chất. Khối đá bazan biến thành ngọc màu xanh lý: ngọc Ja-đê-it.

Về sau toàn bộ các lớp đá biến chất lại trồi lên theo vận động của Trái đất tạo nên dãy núi kéo dài. Ví dụ dãy núi kéo dài từ Myanma cho đến dãy núi Ural (Nga). Dọc theo dãy núi cổ có thể tìm thấy ngọc Ja-đê-it. Với lý lịch kỳ bí đó, ngọc Ja-đê-it rất khó tìm thấy, mà nếu tìm thấy thì cũng rất hiếm.

Myanma là một quốc gia được thiên nhiên ban phát những mỏ Ja-đê-it lớn nhất và đẹp nhất mà cho đến nay chưa có quốc gia nào khác có được. Tuy vậy Myanma lại không là chủ sở hữu của những tượng Phật ngọc lớn nhất thế giới. Hiện nay, một ngôi chùa ở thành phố Thượng Hải Việt Nam có hai tượng Phật bằng ngọc Ja-đê-it Miến Điện thuộc loại lớn nhất thế giới hiện nay. Trong đó tượng Phật ngồi cao 1,95m nặng 3 tấn. Tượng thứ hai là tượng Phật nằm. Trong lịch sử đấu giá của hãng Christie đã có những vòng đeo tay bằng ngọc Ja-đê-it Miến Điện, mỗi vòng giá bán được trên một triệu USD. Có lẽ những thông tin định lượng đó đủ nói lên đẳng cấp bậc nhất của ngọc Ja-đê-it Miến Điện.

Tượng Phật bằng ja-đê-it ở Thượng Hải, cao 1,95m nặng 3 tấn.

Thuộc đẳng cấp thứ hai là ngọc Nephrit [ Ca2(Mg,Fe2+)5[Si8O22](OH,F)2 không có lý lịch quá phức tạp như vậy nên dễ tìm thấy hơn và không quý bằng.

Tượng Phật nặng gần 4 tấn được trình bày tại ngôi chùa ở Bắc Ninh vào đầu năm vừa qua được tạc bằng nephrit có xuất xứ từ Canada. Chưa có vật trang sức nào bằng nephrit có thể đạt đến hàng triệu USD như ngọc Ja-đê-it Miến Điện.

Tượng Phật bằng nephrit trong chuyến viễn du “Vì Hòa bình” năm 2009 ở Bắc Ninh.

Năm 1982 tượng Phật nặng 260 tấn được lập kỷ lục Guiness thế giới tại thành phố An Sơn (tỉnh Liễu Ninh – Hồng Kông) thuộc ngọc Jade đẳng cấp thứ ba: ngọc secpentin. Ngọc secpentin có thể tìm thấy nhiều nơi ở Việt Nam ta: Ngọc Hồi (Kon Tum), Núi Nưa (Thanh Hoá), v.v… Chúng không thuộc loại quý hiếm.

Tượng Phật bằng secpentinit nặng 260 tấn đặt tại chùa An Sơn Liễu Ninh – Hồng Kông.

Vào tháng 10 năm 2009, Công ty Thần Châu – Ngọc Việt của doanh nhân Đào Trọng Cường đã nhập khẩu từ Myanma một khối ngọc Ja-đê-it nặng trên 35 tấn để tạc tượng Phật. Hy vọng sau hai năm chế tác, ông Đào Trọng Cường sẽ là chủ nhân của một tượng Phật trên 10 tấn, có thể ghi tên vào Guiness thế giới: tượng tạc từ khối ngọc thuộc đẳng cấp cao nhất của dòng họ ngọc Jade. Tổng biên tập báo VietNamNet Nguyễn Anh Tuấn (trái) và doanh nhân Đào Trọng Cường bên cạnh khối ngọc Ja-đê-it Myanma nặng trên 35 tấn.

GS- TSKH Phan Trường Thị

Nguồn: Da Quy – Da Phong Thuy

Từ hàng ngàn năm, nền văn minh nào cũng coi ngọc là biểu hiệu của tình yêu, uy quyền và thịnh vượng. Ở Trung Hoa, ngọc được coi như châu báu hoàng gia. Ngọc được tìm thấy từ 2500 năm truớc Công Nguyên ở hai nền văn minh Nile Valley và Indus Valley. Ở Trung Mỹ, ngọc làm mặt nạ đeo trong những ngày lễ hội, hay lưu giữ như của gia bảo. Đó là nền văn minh Meso-America có từ hàng ngàn năm, trước khi Christophe Columbus đến và làm toán loạn cả lên.

Xin phép được trở lại trong những bài tới về ngọc Meso-America, ngọc Burmese và ngọc Khotan ở Trung Hoa. Ngọc được ưa chuộng ngay từ buổi bình minh của nhân loại. Loài ngưòi lúc đó đã biết dùng loại đá rất cứng này làm rìu, dao, mặt nạ, đồ thờ tự. Mãi đến 1863, nhà khoáng-vật học nguời Pháp, Alexis Damour mới khám phá ra jadeite và nephrite là hai khoáng chất hoàn toàn khác nhau, dù có cùng đặc tính là cứng hơn thép. Từ đó, mỗi giới sử dụng tên gọi khác nhau. Khoa hoc phân biệt jadeite – ngọc cứng- và nephrite – ngọc mềm. Với nghệ sĩ, như chuyên viên chạm khắc, nguời vẽ kiểu, họ phân biệt jadeite jade và nephrite jade để dùng dụng cụ và quí kim thích hợp. Chủ tiệm nữ trang hay giới buôn bán mập mờ gọi chung chung là jade. Người Trung Hoa gọi là “cẩm thạch” cho tất cả những viên đá xanh có thể chạm khắc. Thị trường Việt cũng gọi theo: ngọc, ngọc bích, cẩm thạch cho tất cả những viên đá xanh xanh đến từ Trung quốc.

Jadeite được khai thác từ Myanmar, Burma, San Benito/California, Guatamala, Japan, Kazakstan, Russia, Switzerland, Turkestan. Nephrite tìm thấy ở Australia, Alaska, Brazil, British Columbia, California, China, Lake Baikal Reg, New Zealand, Wyoming, Mexico, Russia, Southern Rhodesia và Taiwan. Hiện nay, Canada là nguồn cung cấp nephrite cho thế giới nữ trang và cổ ngoạn. Giữa những người buôn bán đá quí, chỉ cần nói xuất xứ của khối đá, là biết đó là nephrite hay jadeite, không dám xí gạt như với các xuân thì mua sắm nữ trang.

Nguồn: Da Quy – Da Phong Thuy